Dooi in berggebieden

Samenhang rotsen

In de bergen en vooral in de hoge bergen, zijn de gevolgen van klimaatverandering duidelijk merkbaar. De kans dat grote rotsblokken of hele bergwanden van de berg los raken wordt groter. De grotere instabiliteit van bergen in een warmer klimaat wordt aan drie verschillende processen geweten:

In de hoger gelegen berggebieden worden rotsen bij elkaar gehouden door ijs. Het ijs fungeert als cement tussen het gesteente. Door de hogere temperaturen ontdooit het ijs, dat tot nu toe altijd bevroren was. De samenhang van rotspartijen gaat daarmee verloren. Hele rotswanden storten daardoor omlaag, vooral in het westen van de Alpen. Door de hogere temperaturen stroomt er ook meer smeltwater langs de berghellingen. Dit water sijpelt in kleine spleetjes tussen de rotsen. Wanneer dit bevriest zet het uit, waardoor er breuken in de rotsen ontstaan en rotsblokken los kunnen komen van de bergmassa. De gletsjers in de bergen worden steeds kleiner. Deze gletsjers hielden tot nu toe rotsen bij elkaar. Wanneer de gletsjers smelten, liggen de rotsblokken los op de berg en kunnen ze sneller naar lagere gedeelten van de berg vallen [Weer on Line].

Uit onderzoek is gebleken dat rotsen vaker naar beneden komen tijdens warme perioden. De effecten zijn vooral in de hoge bergen te merken, waar veel bevriezing van smeltwater en permafrost voorkomt. In de berggebieden waar dit voorkomt treedt schade op door rotslawines, in het uiterste geval worden hele dorpen bedolven door rotsblokken. Ook woningen en wegen worden minder stabiel. Op lagere heuvels komt juist meer begroeiing voor in een warmer klimaat, waardoor de grond beter bij elkaar wordt gehouden. Wanneer grote rotsblokken of hele bergwanden afbreken heeft dat ook grote gevolgen voor toeristen. Wandelaars en bergbeklimmers moeten vaker rekening houden met het gevaar van vallende rotsen, onveilige wandelpaden en beschadigde kabelbanen [Volkskrant].

Daarnaast is het gevaar voor bergbeklimmers de laatste jaren sterk toegenomen doordat klimroutes minder veilig worden. Tussen 1860 en 2000 was er weinig verandering in de beschrijving van klimroutes in berggidsen. Na 2000 wordt van routes, die eerst als veilig bekend stonden, nu gemeld dat de kwaliteit van de rotsen te wensen overlaat. Routes die als riskant bekend stonden worden nu zeer gevaarlijk genoemd. Zeer gevaarlijke routes worden nu geheel afgeraden of worden niet meer in berggidsen genoemd. Ook stukken gletsjer kunnen, door het smelten van het ijs, plotseling afbreken en omlaag storten. In 2023 overleden 11 Nederlanders in de bergen. In alle gevallen was extreem weer de oorzaak, een deel overleed door vallende stenen. De bergsport ondervindt dus ook de gevolgen van klimaatverandering [IPCC], [Volkskrant].

Ongelukken door afbrekende gletsjers

In de Himalaya in Tibet kwamen in 2016 enkele herders om toen van twee gletsjers een stuk afbrak. De ijslawines werden veroorzaakt door een combinatie van warm weer en veel regen. In India brak, na een opmerkelijke warme maand in januari van 2021, een stuk van een gletsjer af. De gletsjer lag op ruim 6000 m hoogte op de berg Ronti in de Himalaya. Een 155 m breed stuk van de gletsjer brak in zijn geheel af waardoor naar schatting 27 miljoen kubieke meter ijs en sneeuw honderden meters omlaag stortten. De lawine veroorzaakte een vloedgolf waardoor twee stuwdammen braken. Miljoenen tonnen ijs en gesteente stortten vervolgens op een elektriciteitscentrale. Meer dan 200 mensen verloren het leven. In de Dolomieten was in 2022 de temperatuur plaatselijk uitzonderlijk hoog, hierdoor smolt een deel van de gletsjer en brak er een groot stuk af. Door de ijslawine kwamen zeker elf bergtoeristen om. Het ijsblok dat losraakte had een volume van 576.000 m3. In Kirgizië vielen twee gewonden toen een afbrekend stuk gletsjer een ijslawine veroorzaakte die negen bergwandelaars bedreigde. Vroeger waren lawines op Spitsbergen zeldzaam. Maar inmiddels is de gemiddelde temperatuur op Spitsbergen met 4 tot 5 graden gestegen. Doordat de temperatuur nu rond het vriespunt schommelt zijn er de laatste jaren meer sneeuwlawines. Deze eisten de afgelopen jaren twee mensenlevens, huizen werden vernietigd. Er worden maatregelen genomen om de gevolgen van lawines binnen de perken te houden [Volkskrant].